Tertiaire bijnierschorsinsufficiëntie
Bij tertiaire bijnierschorsinsufficiëntie is er een verstoring van het evenwicht tussen de bijnieren, de hypofyse en de hypothalamus (HPA-as). De hypothalamus is een onderdeel van de hersenen dat een rol speelt bij het aansturen van de hormoonproductie (in dit geval: ACTH) in de hypofyse. De oorzaak van tertiaire Addison is het langdurig gebruik van corticosteroïden.
Van tertiaire bijnierschorsinsufficiëntie is sprake wanneer de gehele HPA-as onderdrukt is.Kenmerkend is dat zowel de CRH- als ACTH-spiegels sterk verlaagd zijn (CRH- en ACTH deficiëntie). Deze vorm ontstaat in de meeste gevallen door langdurige orale corticosteroïdentherapie (> 4 weken) met meer dan 7,5 mg prednison per dag of een ander glucocorticoïd overeenkomstig met prednison, zoals 30 mg hydrocortison. Door het gebruik van corticosteroïden, signaleert de HPA-as dat er voldoende cortisol aanwezig is en zet het negatieve feedbackmechanisme in actie. De bijnierschors wordt 'lui' en produceert onvoldoende cortisol. Tertiaire bijnierschorsinsufficiëntie kan ook ontstaan door disfunctie van de hypothalamus, dan is er alleen sprake van een CRH-deficiëntie. Uit de verlaagde spiegels van CRH volgt namelijk ook verlaging van het hormoon ACTH.
De eerste symptomen van tertiaire bijnierschorsinsufficiëntie zijn Cushing gerelateerd, daarom wordt tertiaire bijnierschorsinsufficiëntie in het begin ook wel iatrogeen Cushing syndroom genoemd. Bij het syndroom van Cushing is er sprake van een verhoogde cortisolspiegel in het bloed. De inname van corticosteroïden zorgt ervoor dat het lichaam een verhoogde cortisolspiegel waarneemt.
Symptomen van het Cushing syndroom zijn: hyperglycemie (te hoge glucose), spieratrofie en spierzwakte, huidatrofie (dunner worden van spieren en huid), striae en dunner worden en sneller breken van haren, centrale adipositas (vetopstapeling bij buik), bisonnek (bochel van vet hoog op de rug) en vollemaans-gezicht. Deze symptomen ontstaan doordat cortisol de bloedglucosespiegel doet stijgen waardoor de aanmaak van insuline continu wordt gestimuleerd. Ook is cortisol verantwoordelijk voor de afbraak van eiwitten (o.a. in spieren, huid en haren).
De verschijnselen zullen bij tertiaire bijnierschorsinsufficiëntie verdwijnen waarna de verschijnselen van de insufficiëntie meer naar voren komen.
Deze zijn:
- vermoeidheid
- duizelig
- maag/darmklachten
- spierpijn
- psychische klachten
In tegenstelling tot primaire Addison ontbreken de bruine kleur en de zouthonger.
Mensen met tertiaire bijnierschorsinsufficiëntie hebben geen tekort aan aldosteron, ze moeten alleen een cortisol-vervangend geneesmiddel slikken. Wanneer het gebruik van corticosteroïden afneemt is na verloop van tijd de bijnierschors weer in staat om cortisol te produceren.
(bijgewerkt: 09-02-2010)